Prof. Dr. Sirel Gür GüngörMenü
Blog

Düz Yatamayan Hastalarda Katarakt Cerrahisi

Düz Yatamayan Hastalarda Katarakt Cerrahisi

Katarakt ameliyatı genellikle hasta sırtüstü yatarken gerçekleştirilir. Ancak bazı hastalar için bu pozisyonu almak veya ameliyat boyunca korumak oldukça güçtür. Özellikle ankilozan spondilit, ileri derecede kifoz ve diğer omurga sorunları olan kişiler düz yatmakta zorlanabilir. Kronik akciğer hastalığı veya akciğer kanseri nedeniyle solunum sıkıntısı yaşayan bazı hastalar ile özellikle kalp yetersizliğine bağlı olarak yatınca nefes darlığı gelişen kişiler de yarı oturur pozisyonda kalmaya ihtiyaç duyabilir.

Bu durum, hem hastanın rahatlığını hem de cerrahın göze uygun açıdan ulaşmasını etkileyerek katarakt ameliyatını zorlaştırabilir. Bununla birlikte, düz yatamamak her zaman katarakt ameliyatı olunamayacağı anlamına gelmez. Hastanın genel sağlık durumu ve gözün özellikleri değerlendirilerek ameliyat pozisyonunun, kullanılacak ekipmanın ve anestezi yaklaşımının kişiye özel planlanması gerekir.

Journal of Cataract & Refractive Surgery dergisinde 27 Ekim 2026’da yayımlanan yeni bir sistematik derleme, bu hastalarda kullanılan cerrahi yaklaşımları ele almaktadır. Yirmi beş çalışmanın değerlendirildiği makalede; yarı yatar pozisyonda cerrahi, cerrahın ayakta çalışması ve hasta ile cerrahın yüz yüze olduğu oturur pozisyonda ameliyat gibi seçenekler incelenmiştir. Derleme, bu yöntemlerin teknik güçlüklerine dikkat çekerken, uygun hasta seçimi ve deneyimli bir ekiple düz yatamayan hastalar için de cerrahi seçeneklerin bulunabileceğini göstermektedir.

Yeni yayımlanan araştırma ne söylüyor?

Journal of Cataract & Refractive Surgery dergisinde 27 Ekim 2026’da yayımlanan bir sistematik derleme, sırtüstü yatamayan hastalarda katarakt cerrahisi için kullanılan yöntemleri değerlendirmiştir. Yirmi beş çalışmayı kapsayan derlemede üç temel yaklaşım tanımlanmıştır: hastaya yarı yatar pozisyon verilmesi, cerrahın ayakta çalışması ve hasta ile cerrahın yüz yüze olduğu pozisyonda ameliyat yapılması.

Araştırmacılar, yöntemin hastanın neden yatamadığına, mevcut ekipmana ve ameliyatın karmaşıklığına göre seçilmesini önermektedir. Bu yaklaşımlar cerrahi seçenekleri genişletse de teknik güçlükler devam etmektedir. Özellikle oturur hastalarda mikroskop altında yapılan katarakt cerrahisinin güvenliğine ilişkin veriler sınırlıdır.

Düz yatamayan hastada ameliyat nasıl yapılabilir?

Bazı hastalarda ameliyat koltuğunun sırt kısmının yükseltilmesi yeterli olabilir. Hasta yarı oturur pozisyonda tutulurken cerrahi mikroskop da göze uygun açıyla bakacak şekilde ayarlanır.

Daha dik oturması gereken hastalarda ise cerrah hastanın karşısına geçerek çalışabilir. “Yüz yüze cerrahi” olarak adlandırılan bu yaklaşımda mikroskop hastaya doğru eğilir. Cerrah, hastanın pozisyonuna göre oturarak veya ayakta ameliyatı gerçekleştirir. Burada ayakta olan hasta değil, cerrahtır. Farklı bir pozisyonda çalışmak, cerrahın görüşünü ve cerrahi aletleri kullanmasını zorlaştırabilir. Bu nedenle bu ameliyatların standart pozisyonda yapılan cerrahiyle aynı koşullara sahip olduğu düşünülmemelidir.

Yüz yüze pozisyonda gerçekleştirilen 240 ameliyatın değerlendirildiği bir çalışmada, deneyimli bir cerrah tarafından bu yaklaşımın uygulanabildiği gösterilmiştir. Bununla birlikte araştırmacılar, hastaların ameliyat sırasında artabilecek komplikasyon riski konusunda bilgilendirilmesi gerektiğini vurgulamıştır. Bu sonuçlar, her hastada aynı başarı veya güvenlik düzeyinin sağlanacağı anlamına gelmez.

Düz Yatamayan Hastalarda Katarakt Cerrahisi

Genel anestezi yararlı olabilir mi?

Düz yatamayan, ameliyat sırasında hareketsiz kalmakta zorlanan veya belirgin kaygı yaşayan bazı hastalarda genel anestezi uygun bir seçenek olabilir. Genel anestezi, hastanın ameliyat boyunca uyumasını ve hareketsiz kalmasını sağlarken, gerektiğinde solunumunun desteklenmesine olanak tanır. Anestezi uzmanı tarafından oksijen düzeyi, solunum, kalp ritmi ve kan basıncının yakından izlenmesi, eşlik eden hastalıklara yönelik müdahalelerin yapılabilmesini sağlar. Bu yaklaşım, uygun seçilmiş hastalarda ameliyat koşullarını ve hasta konforunu iyileştirebilir.

Bununla birlikte, solunum veya kalp hastalığının bulunması genel anestezinin her zaman daha güvenli olduğu anlamına gelmez. Bu hastalıklar anestezi riskini de artırabilir; ayrıca omurgaya bağlı sabit pozisyon kısıtlılığı genel anesteziyle ortadan kalkmaz. Bu nedenle lokal anestezi, gerektiğinde dikkatle uygulanan sakinleştirme veya genel anestezi seçenekleri; göz hekimi ve anestezi uzmanı tarafından birlikte değerlendirilmelidir. Amaç, hastanın genel sağlık durumuna ve cerrahi gereksinimlerine en uygun yöntemi belirlemektir.

Solunum Problemi Olan Hastalar

KOAH, astım veya akciğer kanseri gibi nedenlerle solunum problemi yaşayan hastalarda, ameliyat öncesinde göğüs hastalıkları uzmanıyla birlikte değerlendirme yapılması önemlidir. Mevcut tedavinin düzenlenmesi ve solunum durumunun mümkün olan en iyi düzeye getirilmesi, hastanın ameliyat pozisyonunu daha rahat tolere etmesine ve ameliyat sırasında solunumla ilgili sorunların azaltılmasına yardımcı olabilir. Özellikle astım ve KOAH hastalarında hava yolu daralması, öksürük ve balgam gibi şikâyetlerin kontrol altına alınması, hem hasta konforunu hem de cerrahi koşulları iyileştirebilir.

Omurga ve Sırt Problemi Olan Hastalar

Ankilozan spondilit veya kifoz gibi omurga sorunları olan hastalarda, sırt ve yan bölgeler uygun yastıklarla desteklenerek başın ve gövdenin yüksekte olduğu, hastanın rahat edebileceği bir ameliyat pozisyonu sağlanabilir. Burada amaç, boynu veya omurgayı zorlayarak düz yatırmak yerine hastanın mevcut duruşuna uygun bir yerleşim oluşturmaktır.

Bu pozisyon cerrahın çalışma açısını zorlaştırabilse de ameliyat masasının, mikroskobun ve cerrahın konumu birlikte ayarlanarak uygun cerrahi koşullar oluşturulabilir. Ankilozan spondiliti olan hastalarda da hareket kısıtlılığının derecesine göre, baş ve gövde yukarıda olacak şekilde ameliyat yapılması mümkün olabilir. Uygun pozisyonun ameliyat öncesinde denenmesi, hem hastanın rahatlığını hem de cerrahın çalışma koşullarını değerlendirmeye yardımcı olur.

Ameliyat öncesinde neler konuşulmalı?

Düz yatmakta zorlanıyorsanız bunu ameliyat gününden önce göz doktorunuza bildirin. Hangi pozisyonda rahat ettiğinizi, yatınca nefes darlığı gelişip gelişmediğini ve boynunuzu geriye getirmekte zorlanıp zorlanmadığınızı anlatın. Gerekirse anestezi hekimi ve ilgili branşlarla birlikte değerlendirme yapılabilir. Ameliyat öncesinde uygun pozisyonun denenmesi de planlamaya yardımcı olabilir.

Düz yatamayan hastalarda katarakt ameliyatı kararı; gözün durumu, genel sağlık, uygun pozisyonun sağlanabilmesi ve cerrahi ekibin deneyimi birlikte değerlendirilerek verilmelidir. Kişiye uygun bir planla, standart pozisyonda ameliyat olamayan bazı hastalar için de tedavi olanağı bulunabilir.

Kaynaklar

  1. Coroneo MT, Maloof AG. Cataract Surgery in Patients Unable to Lie Flat: A Systematic Review and Surgical Decision-Making Framework. J Cataract Refract Surg. 2026 Oct 27. doi: 10.1097/j.jcrs.0000000000002089. Çevrim içi erken yayın; özetinden yararlanılmıştır.
  2. Sohail T, Pajaujis M, Crawford SE, Chan JW, Eke T. Face-to-face upright seated positioning for cataract surgery in patients unable to lie flat: Case series of 240 consecutive phacoemulsifications. J Cataract Refract Surg. 2018;44(9):1116–1122. doi: 10.1016/j.jcrs.2018.06.045.
  3. Lee RMH, Jehle T, Eke T. Face-to-face upright seated positioning for cataract surgery in patients who cannot lie flat. J Cataract Refract Surg. 2011;37(5):805–809. doi: 10.1016/j.jcrs.2011.03.023.
Güncelleme Tarihi: 07.11.2026
Prof. Dr. Sirel Gür Güngör
Editör
Prof. Dr. Sirel Gür Güngör
Göz Hastalıkları Uzmanı
*Bu içerik, 12.11.2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik’e uygun olarak hazırlanmıştır. İçerikte yer alan bilgiler genel sağlık bilgilendirmesi niteliğinde olup yönlendirme veya tedavi önerisi değildir. Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. Tanı ve tedavi amacıyla mutlaka hekime başvurulmalı ve kişisel tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.
Hakkımda Hakkımdaİletişim İletişimWhatsapp Whatsapp
Prof. Dr. Sirel Gür GüngörProf. Dr. Sirel Gür GüngörGöz Hastalıkları Uzmanı
+90531 486 2815
+90531 486 2815